Data rozpocz\u0119cia budowy Z\u0142otej Kamieniczki – 1609, zbiega si\u0119 z zako\u0144czeniem prac w Wielkiej Zbrojowni. Badania rozwarstwienia mur\u00f3w w piwnicy Speimana wykaza\u0142y, \u017ce nie by\u0142a to przebudowa gotyckiej kamieniczki Balla, tylko jej rozbi\u00f3rka i wznoszenie nowego domu od fundament\u00f3w. Budowa w surowym stanie musia\u0142a by\u0107 zako\u0144czona przed rokiem 1616, w kt\u00f3rym Voigt zacz\u0105\u0142 prac\u0119 przy rze\u017abach fasady. Tw\u00f3rc\u0105 fasady by\u0142 Hans Voigt, pracuj\u0105cy pod kierunkiem Abrahama van den Blocka, kt\u00f3ry musia\u0142 by\u0107 autorem projektu i wykonawc\u0105 niekt\u00f3rych rze\u017ab. Podawane s\u0105 r\u00f3\u017cne daty uko\u0144czenia prac przy kamieniczce – 1617, 1619, a nawet 1621. Kamieniczka zbudowana zosta\u0142a w stylu renesansu w\u0142oskiego.<\/p>\n
FIGURY ATTYKI :<\/p>\n
Figura na szczycie mia\u0142a w r\u00f3\u017cnych okresach r\u00f3\u017cne atrybuty, ale jeden z nich pozosta\u0142 niezmienny: z\u0142ota kula, na kt\u00f3rej wspiera uniesion\u0105 lew\u0105 stop\u0119. Niezale\u017cnie od tego, co trzyma\u0142a w r\u0119kach: wios\u0142o (ster), r\u00f3g obfito\u015bci czy r\u00f3\u017cd\u017ck\u0119, pozwala to okre\u015bli\u0107 j\u0105 jako FORTUN\u0118 – bogini\u0119 szcz\u0119\u015bcia i pomy\u015blno\u015bci.<\/p>\n
OD LEWEJ STRONY :<\/p>\n
1. Figura przedstawia m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 w obficie pofa\u0142dowanej sukni. Trzyma ona dwa atrybuty : w\u0119\u017ca owini\u0119tego wok\u00f3\u0142 prawej r\u0119ki i trzymane w lewej r\u0119ce lusterko. Oba atrybuty pozwalaj\u0105 zidentyfikowa\u0107 rze\u017ab\u0119 jako alegori\u0119 ROZTROPNO\u015aCI (PRUDENCJA).
\n2. Figura wyobra\u017ca w\u0105satego, \u0142ysiej\u0105cego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Atrybutem jest miecz uniesiony uko\u015bnie do g\u00f3ry w odchylonej od cia\u0142a prawej r\u0119ce, w drugiej r\u0119ce trzyma wag\u0119. Miecz i waga s\u0105 typowymi atrybutami SPRAWIEDLIWO\u015aCI. Przeciwko takiej identyfikacji mog\u0142aby przemawia\u0107 p\u0142e\u0107, jednak\u017ce przyjmuje si\u0119, \u017ce jednak mamy tu do czynienia z nieco odbiegaj\u0105c\u0105 od stereotypu Sprawiedliwo\u015bci\u0105 (Justicja).
\n3. Figura naj\u0142atwiejsza do identyfikacji. Atrybuty: rapier, pancerz, tarcza i he\u0142m z szyszakiem pozwalaj\u0105 j\u0105 uzna\u0107 za personifikacj\u0119 cn\u00f3t rycerskich: SI\u0141Y lub M\u0118STWA (Fortitudo).
\n4. Figura przedstawia m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119 we wdzi\u0119cznej pozie, pozbawion\u0105 jednak atrybut\u00f3w, chyba, \u017ce za taki uznamy przytrzymywan\u0105 praw\u0105 r\u0119k\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ubioru – r\u0105bek sukni, ozdobny pas, pochw\u0119 miecz czy te\u017c \u0142a\u0144cuch. Rze\u017ab\u0119 t\u0105 interpretuje si\u0119 jako alegori\u0119 UMIARKOWANIA.<\/p>\n
Zwiedzanie Gda\u0144ska<\/a><\/h2>\nELEMENTY BEZPO\u015aREDNIO POD FIGURAMI ATTYKI : w twarzach, wyrze\u017abionych na \u015brodkowych postumentach pod ich stopami mo\u017cna by si\u0119 dopatrywa\u0107 matki Hansa Speimana – Anny Brandes\u00f3wny i jego te\u015bciowej – Judyty Bahrowej. M\u0119skie g\u0142owy na skrajnych postumentach przedstawia\u0142yby ojca Speimana – Hilarego i te\u015bcia – Szymona Bahra.<\/p>\n
Niew\u0105tpliwie alegoryczny sens maj\u0105 g\u00f3rne cz\u0119\u015bci filar\u00f3w pod galeryjk\u0105. Widniej\u0105 na niej wyrze\u017abione g\u0142owy zwierz\u0105t. Od lewej : g\u0142owa wo\u0142u, cz\u0119sto dawniej spotykanej rasy d\u0142ugorogiej. Drugi filar zdobi niew\u0105tpliwie g\u0142owa lwa, trzeci – psa o k\u0142apiastych uszach, czwarty – baranka. W sztuce chrze\u015bcija\u0144skiej w\u00f3\u0142 symbolizuje cierpliwo\u015b\u0107 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107, lew – si\u0142\u0119 i m\u0119stwo, ale tak\u017ce umiarkowanie, pies jest uosobieniem wierno\u015bci, a baranek, zwi\u0105zany jako symbol Chrystusa z wiar\u0105 i religi\u0105, mo\u017ce te\u017c oznacza\u0107 \u0142agodno\u015b\u0107.
\nPrzygl\u0105daj\u0105c si\u0119 jeszcze pozosta\u0142ym elementom filar\u00f3w najwy\u017cszej kondygnacji, na skrajnym lewym pod g\u0142ow\u0105 wo\u0142u widzimy wyrze\u017abiony r\u00f3g my\u015bliwski, na kolejnym, pod lwem – otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119, pod psem – g\u0142ow\u0119 ludzk\u0105 (rodzaj maszkaronu), pod barankiem – g\u0142ow\u0119 zwierz\u0119cia, by\u0107 mo\u017ce psa. Mo\u017cna je interpretowa\u0107 jako odpowiednie atrybuty : roztropno\u015bci, sprawiedliwo\u015bci, bohaterstwa i umiarkowania. Jednak, r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by je identyfikowa\u0107 jako symbole s\u0142awy, m\u0105dro\u015bci, sprawiedliwo\u015bcii wierno\u015bci.
\n![\"zlota\"](\"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/zlota-110x300.jpg\")
<\/a><\/p>\nTRE\u015aCI HISTORYCZNE
\nRozpatrzymy tre\u015b\u0107 POZIOMYCH fryz\u00f3w mi\u0119dzy-kondygnacyjnych. W ka\u017cdym z nich wyst\u0119puj\u0105 po cztery g\u0142owy wybitnych osobisto\u015bci (na filarach), dziel\u0105ce fryz na trzy pola z rze\u017abionymi scenami. Wyj\u0105tek stanowi pole w \u015brodku fasady zawieraj\u0105ce herby w\u0142a\u015bcicieli. Razem mamy wi\u0119c dwana\u015bcie podobizn w\u0142adc\u00f3w i m\u0119\u017c\u00f3w stanu, osiem scen bohaterskich i jedno pole herbowe.<\/p>\n
Omawianie zaczniemy od najwy\u017cszego pasa dekoracji rze\u017abiarskiej – pod oknami III pi\u0119tra, od lewej do prawej.<\/p>\n
1. (g\u0142owa) SOLON – ok.640-558 pne: m\u0105\u017c stanu – prawodawca ate\u0144ski. Zreformowa\u0142 ustr\u00f3j, umorzy\u0142 d\u0142ugi biedakom i utrwali\u0142 demokracj\u0119. Wz\u00f3r m\u0105drego przyw\u00f3dcy.<\/p>\n
2. (scena) TEMISTOKLES – ok. 525-460 pne : w\u00f3dz i polityk, tw\u00f3rca pot\u0119gi morskiej Aten, rozbudowa\u0142 fortyfikacje miasta i doprowadzi\u0142 do zwyci\u0119stwa nad Persami na morzu pod Salamin\u0105 (480) i na l\u0105dzie – pod Platejami (479). Scena przedstawia t\u0119 w\u0142a\u015bnie bitw\u0119.<\/p>\n
3. (g\u0142owa) MAREK ATYLIUSZ REGULUS : WZI\u0118TY DO NIEWOLI W CZASIE PIERWSZEJ WOJNY PUNICKIEJ (264-241 pne), zosta\u0142 przez Kartagi\u0144czyk\u00f3w zwolniony na s\u0142owo, by namawia\u0107 Rzymian do zawarcia pokoju. Zamiast tego zach\u0119ci\u0142 ich do dalszej walki, po czym – mimo, \u017ce m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 w Rzymie – wr\u00f3ci\u0142 do Kartaginy, na tortury i \u015bmier\u0107, bo uwa\u017ca\u0142, \u017ce s\u0142owa, nawet danego wrogowi, trzeba dotrzyma\u0107. By\u0142 wzorem prawo\u015bci i wierno\u015bci ojczy\u017anie.<\/p>\n
4. (scena) SKANDERBEG I HUNNIADES
\n– Jerzy Kastariota, zwany Skanderbegiem (ok.1403-1468), bohater narodowy Albanii, nawr\u00f3cony muzu\u0142manin, walczy\u0142 z powodzeniem z Turkami, obroni\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 kraju. Scena przedstawia go na koniu (z lewej strony), ze wzniesionym mieczem.
\n– Jan Hunyadi (ok.1387-1456), wojewoda siedmiogrodzki, rz\u0105dzi\u0142 W\u0119grami w imieniu W\u0142adys\u0142awa Ware\u0144czyka a po jego \u015bmierci broni\u0142 kraju przeciw Turkom. Przedstawiony jest naprzeciw poprzedniego (po prawej stronie), r\u00f3wnie\u017c na koniu w podobnej pozie.
\nMi\u0119dzy obydwoma je\u017ad\u017acami, w oddali, wida\u0107 pierzchaj\u0105cy p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc tureckiej konnicy.<\/p>\n
5. (g\u0142owa) SCYPION AFRYKA\u0143SKI (235-183 pne.) jako rzymski prokonsul przyczyni\u0142 si\u0119 do podboju Hiszpanii w czasie drugiej wojny punickiej (218-201) i pobi\u0142 wodza Kartagi\u0144czyk\u00f3w Hannibala pod Zam\u0105 (202).<\/p>\n
6. (scena) KAJUSZ MUCJUSZ SCEWOLA (koniec IVw pne.): m\u0142ody Rzymianin, kt\u00f3ry w\/g legendy zakrad\u0142 si\u0119 do obozu oblegaj\u0105cych Rzym Etrusk\u00f3w, by zabi\u0107 ich kr\u00f3la Porsenn\u0119, ale przez pomy\u0142k\u0119 u\u015bmierci\u0142 jednego z dow\u00f3dc\u00f3w. Schwytany i zagro\u017cony torturami, w\u0142o\u017cy\u0142 praw\u0105 r\u0119k\u0119 w ogie\u0144, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce nie boi si\u0119 b\u00f3lu. Pod wra\u017ceniem m\u0119stwa Scewoli Porsenna uwolni\u0142 go i odst\u0105pi\u0142 od obl\u0119\u017cenia.<\/p>\n
7. (g\u0142owa) MAREK PORCJUSZ KATON STARSZY (234-149 pne.) znany z prawo\u015bci i surowo\u015bci, w czasie drugiej wojny punickiej ka\u017cde przem\u00f3wienie, niezale\u017cnie na jaki temat, ko\u0144czy\u0142 stwierdzeniem: „poza tym uwa\u017cam, \u017ce Kartagina musi by\u0107 zniszczona”.<\/p>\n
Pod oknami II pi\u0119tra (od lewej) :<\/p>\n
8. (g\u0142owa) MAREK PORCJUSZ KATON M\u0141ODSZY (95-46 pne.) rzymski m\u0105\u017c stanu, symbolizuje umi\u0142owanie wolno\u015bci.<\/p>\n
9. (scena) BRUTUSOWIE
\n– LUCJUSZ JUNIUSZ BRUTUS (zm.508 pne.) by\u0142 siostrze\u0144cem kr\u00f3la Tarkwiniusz Pysznego. Kiedy syn kr\u00f3la zgwa\u0142ci\u0142 Rzymiank\u0119 Lukrecj\u0119, Brutus pokierowa\u0142 powstaniem, kt\u00f3re obali\u0142o Tarkwiniusza i wprowadzi\u0142o republik\u0119 (509 pne.). Lewa cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142askorze\u017aby wyobra\u017ca wcze\u015bniejsze samob\u00f3jstwo Lukrecji w obecno\u015bci Brutusa, kt\u00f3ry przysi\u0119ga, \u017ce j\u0105 pom\u015bci.
\n– prawa strona przedstawia MARKA JUNIUSZA BRUTUSA (ok.85-42 pne.), pupila Juliusza Cezara, w momencie gdy w roku 44, broni\u0105c zagro\u017conej jak s\u0105dzi\u0142 demokracji, zadaje Cezarowi \u015bmiertelny cios sztyletem.<\/p>\n
10. (g\u0142owa) CESARZ OTTON I, zwany Wielkim (912-973), kr\u00f3l Niemiec i W\u0142och, pierwszy tytularny w\u0142adca „\u015awi\u0119tego Rzymskiego Cesarstwa Narodu Niemieckiego” (od 962).<\/p>\n
11. Centralne miejsce w fasadzie zajmuj\u0105 herby SPEIMANA i jego \u017cony JUDYTY.
\n– herb Speimana nadany mu w 1595 r. przez Zygmunta III. Widzimy go po lewej stronie. Jest dwupolowy, w prawym bia\u0142ym polu wyrasta z zielonego gruntu zielone drzewo, w lewym, czerwonym, wspina si\u0119 w prawo bia\u0142y jele\u0144.
\n– prawa strona p\u0142askorze\u017aby przedstawia herb, u\u017cywany od 1591 r. przez rodzin\u0119 \u017cony Speimana, Judyty z Bahr\u00f3w. Jest to polski Rawicz: w owalnej tarczy na czarnym nied\u017awiedziu siedzi odziana w czerwon\u0105 szat\u0119 dziewica w z\u0142otej koronie, z roz\u0142o\u017conymi r\u0119kami.<\/p>\n
12. (g\u0142owa) JAGIE\u0141\u0141O – kr\u00f3l polski (od 1386) i wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski, pogromca Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem.<\/p>\n
13. (scena) HORACJUSZE – trzej bracia, kt\u00f3rzy w\/g legendy stoczyli potr\u00f3jny pojedynek z trzema bra\u0107mi Kuriacjuszami, reprezentuj\u0105cymi miasto Alb\u0119. Po \u015bmierci swoich braci pozosta\u0142y przy \u017cyciu trzeci Horacjusz upozorowa\u0142 ucieczk\u0119. Pogo\u0144 za nim rozdzieli\u0142a Kuriacjuszy i umo\u017cliwi\u0142a mu zabicie ich po kolei, co zadecydowa\u0142o o zwyci\u0119stwie Rzymu nad Alb\u0105.<\/p>\n
14. (g\u0142owa) KAJUSZ FABRYCJUSZ LUSCINUS – konsul rzymski w latach 282-278, s\u0142yn\u0105cy z surowo\u015bci obyczaj\u00f3w, prawo\u015bci i nieprzekupno\u015bcci.<\/p>\n
Fryz pod oknami pierwszego pi\u0119tra (nad oknami parteru):<\/p>\n
15. (g\u0142owa) WAWRZYNIEC MEDYCEUSZ, w\u0142adca Florencji (od 1469), mecenas sztuki, poeta, wyznawca idea\u0142\u00f3w Renesansu.<\/p>\n
16. (scena) JUDASZ MACHAABEUSZ (ok.200-160 pne), przyw\u00f3dca powstania \u017byd\u00f3w przeciwko Seleucydom. Scena przedstawia go w momencie, gdy gasi poga\u0144ski ogie\u0144 w sprofanowanej \u015bwi\u0105tyni w Jerozolimie.<\/p>\n
17. (g\u0142owa) ZYGMUNT III WAZA – wsp\u00f3\u0142czzesny Speimanowi kr\u00f3l polski (od 1587).<\/p>\n
18. (scena) HORACJUSZ KOKLES – jednooki bohater rzymski, w\/g legendy walcz\u0105c na mo\u015bcie sam jeden powstrzyma\u0142 armi\u0119 kr\u00f3la Etrusk\u00f3w Porsenny (507 r.pne), kt\u00f3ry chcia\u0142 obali\u0107 republik\u0119 i osadzi\u0107 z powrotem na tronie Tarkwiniusza Pysznego.<\/p>\n
19. (g\u0142owa) CESARZ HENRYK – identyfikacja nastr\u0119cza trudno\u015bci ze wzgl\u0119du na brak dodatkowych okre\u015ble\u0144. Najs\u0142ynniejszym cesarzem tego imienia by\u0142 Henryk IV (cesarz od 1084), kt\u00f3ry walczy\u0142 o przyw\u00f3dztwo w \u015bwiecie z papie\u017cem Grzegorzem VII. W podobnym stopniu pasowa\u0142by tutaj Henryk III (cesarz od 1046), kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 papiestwo kontroli cesarza.<\/p>\n
20. (scena) MAREK FURIUSZ KAMILLUS, rzymski w\u00f3dz i m\u0105\u017c stanu, kt\u00f3ry w\/g legendy „nie z\u0142otem lecz \u017celazem” wyzwoli\u0142 Rzym, zdobyty w 390 r. przez Gal\u00f3w. Scena przedstawia odwa\u017canie okupu na wadze i Kamillusa wyci\u0105gaj\u0105cego miecz.<\/p>\n
21. (g\u0142owa) SCYPION NUMA AFRYKA\u0143SKI M\u0141ODSZY (ok. 185-129 r.pne), w roku 146 zdoby\u0142 i zburzy\u0142 Kartagin\u0119, k\u0142ad\u0105c kres IV wojnie punickiej.<\/p>\n
Pilastry, zgrupowane w tzw. ma\u0142ym porz\u0105dku, maj\u0105 kapitale zr\u00f3\u017cnicowane w zale\u017cno\u015bci od kondygnacji. Id\u0105c od do\u0142u mamy g\u0142owice doryckie (toska\u0144skie), jo\u0144skie i korynckie.
\nPilastry parteru maj\u0105 uko\u015bne opaski z panopliami (cz\u0119\u015bci uzbrojenia).<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym akcentem portalu jest pe\u0142noplastyczna figura wyobra\u017caj\u0105ca MI\u0141O\u015a\u0106 (okre\u015blana te\u017c jako MI\u0141OSIERDZIE) z dzieckiem na r\u0119ku, drugim u st\u00f3p. W naro\u017cnych polach nad \u0142ukiem archiwolty widniej\u0105 p\u00f3\u0142le\u017c\u0105ce personifikacje dw\u00f3ch pozosta\u0142ych Cn\u00f3t Teologicznych (boskich): WIARY, z krzy\u017cem i ksi\u0105\u017ck\u0105 (po lewej), oraz NADZIEI, trzymaj\u0105cej na barkach kotwic\u0119 (po prawej).<\/p>\n
Naturalnym uzupe\u0142nieniem gda\u0144skiego domu by\u0142o przedpro\u017ce. Z pierwotnego przedpro\u017ca do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 tylko przed nim granitowe s\u0142upki, zwie\u0144czone dekoracyjn\u0105 szyszk\u0105.<\/p>\n
Po II wojnie \u015bwiatowej jedyne co zosta\u0142o z kamieniczki, to wypalony szkielet – ok. 2\/3 fasady, w dodatku odchylony od pionu i w ka\u017cdej chwili gro\u017c\u0105cy runi\u0119ciem. Reszta le\u017ca\u0142a w gruzach. Odbudow\u0119 rozpocz\u0119to od uj\u0119cia zachwianej fasady w sztywn\u0105 drewnian\u0105 ram\u0119. Kolejnym etapem by\u0142o odszukanie i wyzbieranie z gruz\u00f3w fragment\u00f3w bogatej kamieniarki. W lipcu 1948 r. przyst\u0105piono do odbudowy, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 Stanis\u0142aw Sowi\u0144ski. W lipcu 1951 roku do nowo odbudowanej kamienicy wprowadzi\u0142 si\u0119 utworzony rok wcze\u015bniej Instytut Morski i jest ona jego oficjaln\u0105 siedzib\u0105 do dzisiaj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
JAN SPEIMAN urodzi\u0142 si\u0119 20 listopada 1563 r. Wychowywa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo w domu rodzic\u00f3w, a po \u015bmierci ojca, g\u0142\u00f3wnie u dziadka – burmistrza. Uzyska\u0142 gruntowne wykszta\u0142cenie. Studiowa\u0142 w Krakowie, Kr\u00f3lewcu, Halle, Sienie, po czym wr\u00f3ci\u0142 do Gda\u0144ska. W grudniu 1592 r. wyruszy\u0142 na wypraw\u0119, tym razem morsk\u0105, z flotyll\u0105 statk\u00f3w wioz\u0105cych transport zbo\u017ca dla dotkni\u0119tej[…]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326"}],"collection":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=326"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":895,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions\/895"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPrzygl\u0105daj\u0105c si\u0119 jeszcze pozosta\u0142ym elementom filar\u00f3w najwy\u017cszej kondygnacji, na skrajnym lewym pod g\u0142ow\u0105 wo\u0142u widzimy wyrze\u017abiony r\u00f3g my\u015bliwski, na kolejnym, pod lwem – otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119, pod psem – g\u0142ow\u0119 ludzk\u0105 (rodzaj maszkaronu), pod barankiem – g\u0142ow\u0119 zwierz\u0119cia, by\u0107 mo\u017ce psa. Mo\u017cna je interpretowa\u0107 jako odpowiednie atrybuty : roztropno\u015bci, sprawiedliwo\u015bci, bohaterstwa i umiarkowania. Jednak, r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by je identyfikowa\u0107 jako symbole s\u0142awy, m\u0105dro\u015bci, sprawiedliwo\u015bcii wierno\u015bci.
\n
<\/a><\/p>\nTRE\u015aCI HISTORYCZNE
\nRozpatrzymy tre\u015b\u0107 POZIOMYCH fryz\u00f3w mi\u0119dzy-kondygnacyjnych. W ka\u017cdym z nich wyst\u0119puj\u0105 po cztery g\u0142owy wybitnych osobisto\u015bci (na filarach), dziel\u0105ce fryz na trzy pola z rze\u017abionymi scenami. Wyj\u0105tek stanowi pole w \u015brodku fasady zawieraj\u0105ce herby w\u0142a\u015bcicieli. Razem mamy wi\u0119c dwana\u015bcie podobizn w\u0142adc\u00f3w i m\u0119\u017c\u00f3w stanu, osiem scen bohaterskich i jedno pole herbowe.<\/p>\n
Omawianie zaczniemy od najwy\u017cszego pasa dekoracji rze\u017abiarskiej – pod oknami III pi\u0119tra, od lewej do prawej.<\/p>\n
1. (g\u0142owa) SOLON – ok.640-558 pne: m\u0105\u017c stanu – prawodawca ate\u0144ski. Zreformowa\u0142 ustr\u00f3j, umorzy\u0142 d\u0142ugi biedakom i utrwali\u0142 demokracj\u0119. Wz\u00f3r m\u0105drego przyw\u00f3dcy.<\/p>\n
2. (scena) TEMISTOKLES – ok. 525-460 pne : w\u00f3dz i polityk, tw\u00f3rca pot\u0119gi morskiej Aten, rozbudowa\u0142 fortyfikacje miasta i doprowadzi\u0142 do zwyci\u0119stwa nad Persami na morzu pod Salamin\u0105 (480) i na l\u0105dzie – pod Platejami (479). Scena przedstawia t\u0119 w\u0142a\u015bnie bitw\u0119.<\/p>\n
3. (g\u0142owa) MAREK ATYLIUSZ REGULUS : WZI\u0118TY DO NIEWOLI W CZASIE PIERWSZEJ WOJNY PUNICKIEJ (264-241 pne), zosta\u0142 przez Kartagi\u0144czyk\u00f3w zwolniony na s\u0142owo, by namawia\u0107 Rzymian do zawarcia pokoju. Zamiast tego zach\u0119ci\u0142 ich do dalszej walki, po czym – mimo, \u017ce m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 w Rzymie – wr\u00f3ci\u0142 do Kartaginy, na tortury i \u015bmier\u0107, bo uwa\u017ca\u0142, \u017ce s\u0142owa, nawet danego wrogowi, trzeba dotrzyma\u0107. By\u0142 wzorem prawo\u015bci i wierno\u015bci ojczy\u017anie.<\/p>\n
4. (scena) SKANDERBEG I HUNNIADES
\n– Jerzy Kastariota, zwany Skanderbegiem (ok.1403-1468), bohater narodowy Albanii, nawr\u00f3cony muzu\u0142manin, walczy\u0142 z powodzeniem z Turkami, obroni\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 kraju. Scena przedstawia go na koniu (z lewej strony), ze wzniesionym mieczem.
\n– Jan Hunyadi (ok.1387-1456), wojewoda siedmiogrodzki, rz\u0105dzi\u0142 W\u0119grami w imieniu W\u0142adys\u0142awa Ware\u0144czyka a po jego \u015bmierci broni\u0142 kraju przeciw Turkom. Przedstawiony jest naprzeciw poprzedniego (po prawej stronie), r\u00f3wnie\u017c na koniu w podobnej pozie.
\nMi\u0119dzy obydwoma je\u017ad\u017acami, w oddali, wida\u0107 pierzchaj\u0105cy p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc tureckiej konnicy.<\/p>\n
5. (g\u0142owa) SCYPION AFRYKA\u0143SKI (235-183 pne.) jako rzymski prokonsul przyczyni\u0142 si\u0119 do podboju Hiszpanii w czasie drugiej wojny punickiej (218-201) i pobi\u0142 wodza Kartagi\u0144czyk\u00f3w Hannibala pod Zam\u0105 (202).<\/p>\n
6. (scena) KAJUSZ MUCJUSZ SCEWOLA (koniec IVw pne.): m\u0142ody Rzymianin, kt\u00f3ry w\/g legendy zakrad\u0142 si\u0119 do obozu oblegaj\u0105cych Rzym Etrusk\u00f3w, by zabi\u0107 ich kr\u00f3la Porsenn\u0119, ale przez pomy\u0142k\u0119 u\u015bmierci\u0142 jednego z dow\u00f3dc\u00f3w. Schwytany i zagro\u017cony torturami, w\u0142o\u017cy\u0142 praw\u0105 r\u0119k\u0119 w ogie\u0144, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce nie boi si\u0119 b\u00f3lu. Pod wra\u017ceniem m\u0119stwa Scewoli Porsenna uwolni\u0142 go i odst\u0105pi\u0142 od obl\u0119\u017cenia.<\/p>\n
7. (g\u0142owa) MAREK PORCJUSZ KATON STARSZY (234-149 pne.) znany z prawo\u015bci i surowo\u015bci, w czasie drugiej wojny punickiej ka\u017cde przem\u00f3wienie, niezale\u017cnie na jaki temat, ko\u0144czy\u0142 stwierdzeniem: „poza tym uwa\u017cam, \u017ce Kartagina musi by\u0107 zniszczona”.<\/p>\n
Pod oknami II pi\u0119tra (od lewej) :<\/p>\n
8. (g\u0142owa) MAREK PORCJUSZ KATON M\u0141ODSZY (95-46 pne.) rzymski m\u0105\u017c stanu, symbolizuje umi\u0142owanie wolno\u015bci.<\/p>\n
9. (scena) BRUTUSOWIE
\n– LUCJUSZ JUNIUSZ BRUTUS (zm.508 pne.) by\u0142 siostrze\u0144cem kr\u00f3la Tarkwiniusz Pysznego. Kiedy syn kr\u00f3la zgwa\u0142ci\u0142 Rzymiank\u0119 Lukrecj\u0119, Brutus pokierowa\u0142 powstaniem, kt\u00f3re obali\u0142o Tarkwiniusza i wprowadzi\u0142o republik\u0119 (509 pne.). Lewa cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142askorze\u017aby wyobra\u017ca wcze\u015bniejsze samob\u00f3jstwo Lukrecji w obecno\u015bci Brutusa, kt\u00f3ry przysi\u0119ga, \u017ce j\u0105 pom\u015bci.
\n– prawa strona przedstawia MARKA JUNIUSZA BRUTUSA (ok.85-42 pne.), pupila Juliusza Cezara, w momencie gdy w roku 44, broni\u0105c zagro\u017conej jak s\u0105dzi\u0142 demokracji, zadaje Cezarowi \u015bmiertelny cios sztyletem.<\/p>\n
10. (g\u0142owa) CESARZ OTTON I, zwany Wielkim (912-973), kr\u00f3l Niemiec i W\u0142och, pierwszy tytularny w\u0142adca „\u015awi\u0119tego Rzymskiego Cesarstwa Narodu Niemieckiego” (od 962).<\/p>\n
11. Centralne miejsce w fasadzie zajmuj\u0105 herby SPEIMANA i jego \u017cony JUDYTY.
\n– herb Speimana nadany mu w 1595 r. przez Zygmunta III. Widzimy go po lewej stronie. Jest dwupolowy, w prawym bia\u0142ym polu wyrasta z zielonego gruntu zielone drzewo, w lewym, czerwonym, wspina si\u0119 w prawo bia\u0142y jele\u0144.
\n– prawa strona p\u0142askorze\u017aby przedstawia herb, u\u017cywany od 1591 r. przez rodzin\u0119 \u017cony Speimana, Judyty z Bahr\u00f3w. Jest to polski Rawicz: w owalnej tarczy na czarnym nied\u017awiedziu siedzi odziana w czerwon\u0105 szat\u0119 dziewica w z\u0142otej koronie, z roz\u0142o\u017conymi r\u0119kami.<\/p>\n
12. (g\u0142owa) JAGIE\u0141\u0141O – kr\u00f3l polski (od 1386) i wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski, pogromca Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem.<\/p>\n
13. (scena) HORACJUSZE – trzej bracia, kt\u00f3rzy w\/g legendy stoczyli potr\u00f3jny pojedynek z trzema bra\u0107mi Kuriacjuszami, reprezentuj\u0105cymi miasto Alb\u0119. Po \u015bmierci swoich braci pozosta\u0142y przy \u017cyciu trzeci Horacjusz upozorowa\u0142 ucieczk\u0119. Pogo\u0144 za nim rozdzieli\u0142a Kuriacjuszy i umo\u017cliwi\u0142a mu zabicie ich po kolei, co zadecydowa\u0142o o zwyci\u0119stwie Rzymu nad Alb\u0105.<\/p>\n
14. (g\u0142owa) KAJUSZ FABRYCJUSZ LUSCINUS – konsul rzymski w latach 282-278, s\u0142yn\u0105cy z surowo\u015bci obyczaj\u00f3w, prawo\u015bci i nieprzekupno\u015bcci.<\/p>\n
Fryz pod oknami pierwszego pi\u0119tra (nad oknami parteru):<\/p>\n
15. (g\u0142owa) WAWRZYNIEC MEDYCEUSZ, w\u0142adca Florencji (od 1469), mecenas sztuki, poeta, wyznawca idea\u0142\u00f3w Renesansu.<\/p>\n
16. (scena) JUDASZ MACHAABEUSZ (ok.200-160 pne), przyw\u00f3dca powstania \u017byd\u00f3w przeciwko Seleucydom. Scena przedstawia go w momencie, gdy gasi poga\u0144ski ogie\u0144 w sprofanowanej \u015bwi\u0105tyni w Jerozolimie.<\/p>\n
17. (g\u0142owa) ZYGMUNT III WAZA – wsp\u00f3\u0142czzesny Speimanowi kr\u00f3l polski (od 1587).<\/p>\n
18. (scena) HORACJUSZ KOKLES – jednooki bohater rzymski, w\/g legendy walcz\u0105c na mo\u015bcie sam jeden powstrzyma\u0142 armi\u0119 kr\u00f3la Etrusk\u00f3w Porsenny (507 r.pne), kt\u00f3ry chcia\u0142 obali\u0107 republik\u0119 i osadzi\u0107 z powrotem na tronie Tarkwiniusza Pysznego.<\/p>\n
19. (g\u0142owa) CESARZ HENRYK – identyfikacja nastr\u0119cza trudno\u015bci ze wzgl\u0119du na brak dodatkowych okre\u015ble\u0144. Najs\u0142ynniejszym cesarzem tego imienia by\u0142 Henryk IV (cesarz od 1084), kt\u00f3ry walczy\u0142 o przyw\u00f3dztwo w \u015bwiecie z papie\u017cem Grzegorzem VII. W podobnym stopniu pasowa\u0142by tutaj Henryk III (cesarz od 1046), kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 papiestwo kontroli cesarza.<\/p>\n
20. (scena) MAREK FURIUSZ KAMILLUS, rzymski w\u00f3dz i m\u0105\u017c stanu, kt\u00f3ry w\/g legendy „nie z\u0142otem lecz \u017celazem” wyzwoli\u0142 Rzym, zdobyty w 390 r. przez Gal\u00f3w. Scena przedstawia odwa\u017canie okupu na wadze i Kamillusa wyci\u0105gaj\u0105cego miecz.<\/p>\n
21. (g\u0142owa) SCYPION NUMA AFRYKA\u0143SKI M\u0141ODSZY (ok. 185-129 r.pne), w roku 146 zdoby\u0142 i zburzy\u0142 Kartagin\u0119, k\u0142ad\u0105c kres IV wojnie punickiej.<\/p>\n
Pilastry, zgrupowane w tzw. ma\u0142ym porz\u0105dku, maj\u0105 kapitale zr\u00f3\u017cnicowane w zale\u017cno\u015bci od kondygnacji. Id\u0105c od do\u0142u mamy g\u0142owice doryckie (toska\u0144skie), jo\u0144skie i korynckie.
\nPilastry parteru maj\u0105 uko\u015bne opaski z panopliami (cz\u0119\u015bci uzbrojenia).<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym akcentem portalu jest pe\u0142noplastyczna figura wyobra\u017caj\u0105ca MI\u0141O\u015a\u0106 (okre\u015blana te\u017c jako MI\u0141OSIERDZIE) z dzieckiem na r\u0119ku, drugim u st\u00f3p. W naro\u017cnych polach nad \u0142ukiem archiwolty widniej\u0105 p\u00f3\u0142le\u017c\u0105ce personifikacje dw\u00f3ch pozosta\u0142ych Cn\u00f3t Teologicznych (boskich): WIARY, z krzy\u017cem i ksi\u0105\u017ck\u0105 (po lewej), oraz NADZIEI, trzymaj\u0105cej na barkach kotwic\u0119 (po prawej).<\/p>\n
Naturalnym uzupe\u0142nieniem gda\u0144skiego domu by\u0142o przedpro\u017ce. Z pierwotnego przedpro\u017ca do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 tylko przed nim granitowe s\u0142upki, zwie\u0144czone dekoracyjn\u0105 szyszk\u0105.<\/p>\n
Po II wojnie \u015bwiatowej jedyne co zosta\u0142o z kamieniczki, to wypalony szkielet – ok. 2\/3 fasady, w dodatku odchylony od pionu i w ka\u017cdej chwili gro\u017c\u0105cy runi\u0119ciem. Reszta le\u017ca\u0142a w gruzach. Odbudow\u0119 rozpocz\u0119to od uj\u0119cia zachwianej fasady w sztywn\u0105 drewnian\u0105 ram\u0119. Kolejnym etapem by\u0142o odszukanie i wyzbieranie z gruz\u00f3w fragment\u00f3w bogatej kamieniarki. W lipcu 1948 r. przyst\u0105piono do odbudowy, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 Stanis\u0142aw Sowi\u0144ski. W lipcu 1951 roku do nowo odbudowanej kamienicy wprowadzi\u0142 si\u0119 utworzony rok wcze\u015bniej Instytut Morski i jest ona jego oficjaln\u0105 siedzib\u0105 do dzisiaj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
JAN SPEIMAN urodzi\u0142 si\u0119 20 listopada 1563 r. Wychowywa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo w domu rodzic\u00f3w, a po \u015bmierci ojca, g\u0142\u00f3wnie u dziadka – burmistrza. Uzyska\u0142 gruntowne wykszta\u0142cenie. Studiowa\u0142 w Krakowie, Kr\u00f3lewcu, Halle, Sienie, po czym wr\u00f3ci\u0142 do Gda\u0144ska. W grudniu 1592 r. wyruszy\u0142 na wypraw\u0119, tym razem morsk\u0105, z flotyll\u0105 statk\u00f3w wioz\u0105cych transport zbo\u017ca dla dotkni\u0119tej[…]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326"}],"collection":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=326"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":895,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions\/895"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}