Cz\u0119sto spogl\u0105daj\u0105c na wspania\u0142\u0105 elewacj\u0119 i wn\u0119trze Ratusza G\u0142\u00f3wnego Miasta, zapominamy o istnieniu drugiego Ratusza, nazywanego Staromiejskim. Pe\u0142ni\u0142 on podobn\u0105 funkcj\u0119, co jego okazalszy odpowiednik w G\u0142\u00f3wnym Mie\u015bcie \u2013 by\u0142 reprezentacj\u0105 w\u0142adzy miejskiej oraz maj\u0105tku miasta. Bowiem od pocz\u0105tk\u00f3w budownictwu ratuszowemu przy\u015bwieca\u0142a jedna idea, a by\u0142a ni\u0105 reprezentacyjno\u015b\u0107. Z tego powodu w trakcie budowy nie szcz\u0119dzono pieni\u0119dzy i wyobra\u017ani podczas dekoracji i przebudowy wn\u0119trz oraz element\u00f3w architektonicznych, w tym charakterystycznych wie\u017c oraz wyko\u0144cze\u0144. Tak\u017ce tutaj zasiada\u0142a Rada, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a w\u0142adza wykonawcza i ustawodawcza, oraz \u0141awa, rozs\u0105dzaj\u0105ca kwestie prawne. Ratusz skupia\u0142 \u00f3wczesne \u017cycie polityczne, gospodarcze, a tak\u017ce naukowe i towarzyskie tej cz\u0119\u015bci miasta.
\nRatusz Staromiejski nie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wygl\u0105dem na tle innych Ratuszy budowanych w owym czasie: przypomina\u0142 zamek, ale nie by\u0142 niezdobyt\u0105 fortec\u0105. To prawda, \u017ce jego bry\u0142a by\u0142a masywna, nie cofano si\u0119 tak\u017ce przed wprowadzeniem do konstrukcji element\u00f3w z budownictwa militarnego, ale s\u0142u\u017cy\u0142y one przede wszystkim dekoracji, a nie aktualnej obronie. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a wie\u017ca ratuszowa, kt\u00f3r\u0105 budowano na wz\u00f3r w\u0142oski i flandryjski. Najwa\u017cniejsze jest jednak zakwalifikowanie Ratusza Staromiejskiego jako obiektu reprezentuj\u0105cego renesansow\u0105 szko\u0142\u0119 niderlandzk\u0105, czyli tak zwany manieryzm niderlandzki.
\nBudowanie ratuszy w Polsce przypad\u0142o na wiek XIV. W Europie ratusze budowano przede wszystkim w p\u00f3\u0142nocnych Niemczech i we W\u0142oszech \u2013 miastach na tyle rozwini\u0119tych, by pojawi\u0142o si\u0119 zapotrzebowanie na stawianie reprezentacyjnych budynk\u00f3w dla w\u0142adz miejskich. Rozwijaj\u0105cy si\u0119 szybko Gda\u0144sk, wraz z poszerzaj\u0105c\u0105 si\u0119 administracj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z rozwojem handlu, szybko zacz\u0105\u0142 czerpa\u0107 wzorce z najwi\u0119kszych centr\u00f3w kulturowych Europy.
\nNajwa\u017cniejsze fakty dotycz\u0105ce Ratusza Staromiejskiego to przede wszystkim data jego powstania \u2013 jak podaje Jadwiga Habela, jest ona niepewna, ale zako\u0144czenie jego budowy musia\u0142o nast\u0105pi\u0107 przed ko\u0144cem 14 listopada 1382 r. Nie istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re zawiera\u0142yby informacje o pierwotnym wygl\u0105dzie Ratusza z pierwszych lat jego u\u017cytkowania. Podobnie jak sta\u0142o si\u0119 to z innymi zabytkami, w ci\u0105gu wiek\u00f3w budynek by\u0142 wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Pierwszy ratusz zbudowano za otrzymane od Krzy\u017cak\u00f3w pieni\u0105dze w wysoko\u015bci 750 grzywien. Po 1455 roku poprzedni budynek zast\u0105piono nowym, przeniesionym z rozebranego M\u0142odego Miasta. Kolejny budynek dotrwa\u0142 tylko do 1587 roku, kiedy to rozpocz\u0119to budow\u0119 ratusza w kszta\u0142cie, kt\u00f3ry mo\u017cemy podziwia\u0107 do dzisiaj. W 1595 roku zako\u0144czono prace nad ratuszem \u2013 kierowa\u0142 nimi Antoni van Obberghen.
\nOmawiaj\u0105c architektur\u0119 budynku, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jego symetri\u0119 i osiowo\u015b\u0107 \u2013 kondygnacje s\u0105 symetryczne, jednak okna wzgl\u0119dem siebie przesuni\u0119te. Gmach powsta\u0142 na planie nieregularnego kwadratu o bokach 24 m i 22 m, z dwukondygnacyjnymi piwnicami. Budynek pokryty jest dwoma czterospadowymi dachami. Uwag\u0119 zwraca para o\u015bmiobocznych wie\u017cyczek i ozdobny szczyt na fasadzie budynku. Na szczycie fasady mo\u017cemy podziwia\u0107 figury M\u0119stwa, Sprawiedliwo\u015bci i Nadziei. Przez \u015brodek fryzu biegnie pas z herbami Polski, Gda\u0144ska i Prus Kr\u00f3lewskich. Portal wej\u015bciowy, za kt\u00f3rego tw\u00f3rc\u0119 uznaje si\u0119 Willema van der Meera, odznacza si\u0119 maszkaronami s\u0105siaduj\u0105cymi z anio\u0142ami trzymaj\u0105cymi symbole M\u0119ki Pa\u0144skiej. P\u0142yciny nad oknami pierwszego pi\u0119tra przedstawiaj\u0105 groteskowe maski, z wyj\u0105tkiem ostatniej, obok naro\u017cnej wie\u017cyczki. Andrzej Januszajtis wysnuwa hipotez\u0119 jakoby twarz nale\u017c\u0105ca do m\u0119\u017cczyzny z brod\u0105 i w\u0105sami, wpatrzonego w dal, by\u0142a podobizn\u0105 Antoniego van Obberghena. Po\u015brodku wspomnianych p\u0142ycin znajduje si\u0119 kartusz z dat\u0105 rozpocz\u0119cia budowy 1587. W renesansowej wie\u017cyczce mie\u015bci\u0142 si\u0119 niegdy\u015b dzwon Rady i Dzwon Pokutny \u2013 sygnalizuj\u0105cy egzekucje. Na jednej ze \u015bcian znajduje si\u0119 tak\u017ce plakietka po\u015bwi\u0119cona Janowi Heweliuszowi, umieszczona tam w 1911 roku \u2013 w 300. rocznic\u0119 \u015bmierci astronoma.
\nWarto wspomnie\u0107, \u017ce ratusz reprezentuje styl zwany renesansem niderlandzkim, zw\u0142aszcza w horyzontalnym belkowaniu elewacji dooko\u0142a budynku, zdobionych fryzami. Na spos\u00f3b niderlandzki poradzono sobie tak\u017ce z monotoni\u0105 kolorystyczn\u0105 \u015bcian, wykorzystuj\u0105c kolorowy piaskowiec. Uwag\u0119 zwraca przede wszystkim wysoka 8-boczna wie\u017ca o dw\u00f3ch latarniach i trzech he\u0142mach, b\u0119d\u0105ca wa\u017cnym elementem panoramy Starego Miasta.
\nTak jak w Ratuszu G\u0142\u00f3wnym, znajdowa\u0142y si\u0119 tu Wielka i Ma\u0142a Izba Rady, oraz Wielka i Ma\u0142a Izba \u0141awy. Podkre\u015bla si\u0119 znaczenie istnienia Wielkiej Sali Mieszcza\u0144skiej, gdzie urz\u0105dzano wszelkiego rodzaju uroczysto\u015bci. S\u0142u\u017cy\u0142a ona tak\u017ce cz\u0142onkom Rady i \u0141awy podczas spotka\u0144. W ratuszu znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c waga staromiejska i mieszkanie wagowego. Po nadaniu przywileju kazimierzowskim Rada Staromiejska podlega\u0142a Radzie G\u0142\u00f3wnego Miasta w kwestiach prawno \u2013 politycznych. Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna poda\u0107 fakt, i\u017c w XVII wieku nieopodal Ratusza Staromiejskiego znajdowa\u0142o si\u0119 s\u0142ynne obserwatorium Jana Heweliusza, cz\u0142onka \u0141awy, pierwszego rajcy Starego Miasta i w\u0142a\u015bciciela browaru. Za zas\u0142ugi dla miasta sto lat p\u00f3\u017aniej, na zlecenie kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, zainstalowano w Ratuszu Staromiejskim popiersie Heweliusza.
\nWe wn\u0119trzu zachowa\u0142 si\u0119 XX-wieczny styl zwany historyzmem. Wiele element\u00f3w wystroju, w tym stolarka drzwi, reprezentuje r\u00f3\u017cne style epokowe. Na najwi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje Wielka Sala, kt\u00f3r\u0105 odrestaurowano wed\u0142ug pierwotnego planu. Wida\u0107 du\u017co zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy dekoracj\u0105 Ratusza Staromiejskiego a wystrojem Ratusza G\u0142\u00f3wnego Miasta: wszelkie malowid\u0142a, z kt\u00f3rymi stykamy si\u0119 w \u015brodku, maj\u0105 charakter alegoryczny, pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obrazy nawi\u0105zuj\u0105ce do scen biblijnych. Znalaz\u0142o si\u0119 tu tak\u017ce miejsce na kominek autorstwa Laurentio Falsettiego. Niestety nie ma ani jednego mebla sprzed XIX wieku.
\nRatusz Staromiejski jest siedzib\u0105 instytucji kultury od 1953 roku. Obecnie jego gospodarzem jest Nadba\u0142tyckie Centrum Kultury. Na parterze – opr\u00f3cz pomieszcze\u0144 biurowych – znajduje si\u0119 Ksi\u0119garnia PWN, a na dw\u00f3ch poziomach piwnic dzia\u0142a restauracja oraz pub.
\nBibliografia:<\/p>\n
1.\tFriedrich J., Gda\u0144skie zabytki architektury do ko\u0144ca XVIII w., Gda\u0144sk 1995.
\n2.\tHabela J., Ratusz Staromiejski w Gda\u0144sku, Gda\u0144sk 1975.
\n3.\tJanuszajtis A., Gda\u0144sk. Przewodnik, Olszanica 2008.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Cz\u0119sto spogl\u0105daj\u0105c na wspania\u0142\u0105 elewacj\u0119 i wn\u0119trze Ratusza G\u0142\u00f3wnego Miasta, zapominamy o istnieniu drugiego Ratusza, nazywanego Staromiejskim. Pe\u0142ni\u0142 on podobn\u0105 funkcj\u0119, co jego okazalszy odpowiednik w G\u0142\u00f3wnym Mie\u015bcie \u2013 by\u0142 reprezentacj\u0105 w\u0142adzy miejskiej oraz maj\u0105tku miasta. Bowiem od pocz\u0105tk\u00f3w budownictwu ratuszowemu przy\u015bwieca\u0142a jedna idea, a by\u0142a ni\u0105 reprezentacyjno\u015b\u0107. Z tego powodu w trakcie budowy nie[…]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/339"}],"collection":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=339"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/339\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":340,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/339\/revisions\/340"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}