{"id":1080,"date":"2017-03-28T22:15:10","date_gmt":"2017-03-28T20:15:10","guid":{"rendered":"http:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/?p=1080"},"modified":"2017-03-28T22:15:10","modified_gmt":"2017-03-28T20:15:10","slug":"zielona-brama-od-3-do-5-minut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/28\/zielona-brama-od-3-do-5-minut\/","title":{"rendered":"Zielona Brama od 3 do 5 minut."},"content":{"rendered":"

( opcja 3 min – czcionka zwyk\u0142a, razem z kursyw\u0105 – opcja 5 min.)<\/em><\/p>\n

Zielona Brama<\/strong> to jedna z 5 g\u0142\u00f3wnych, w\u015br\u00f3d 24 bram w renesansowym Gda\u0144sku. To te\u017c jedna z \u00f3wczesnych 9 bram wodnych miasta – ale najwi\u0119ksza i zdecydowanie najpi\u0119kniejsza.
\nRazem z Brama D\u0142ugouliczn\u0105 dzi\u015b zwana Z\u0142ot\u0105, jest jedn\u0105 z 2 bram o charakterze pa\u0142acowym i podobnie jak ona – le\u017cy na gda\u0144skiej \u201edrodze kr\u00f3lewskiej\u201d, ale jedynie Zielona Brama, le\u017cy w centralnym punkcie, w samym sercu, owego kr\u00f3lewskiego szlaku. To cz\u0119\u015bciowo t\u0142umaczy oryginalny charakter budowli, nie tyle u\u017cytkowy \u2013 wszak brama otwiera miasto na port, ale daleko bardziej \u2013 presti\u017cowy i reprezentacyjny. Oczywi\u015bcie chodzi o cz\u0119\u015b\u0107 obiektu, powy\u017cej cz\u0119\u015bci komunikacyjnej, powy\u017cej owych 4 arkadowych przelot\u00f3w, prowadz\u0105cych do mostu nad Mot\u0142aw\u0105 – mostu nazwanego tak jak i brama \u2013 Zielonym.<\/p>\n

Obiekt ten wznoszono w latach 1564 -1568. Rozpocz\u0105\u0142 prace niderlandzki mistrz Regnier i wg, niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142, prawdopodobnie to on ca\u0142o\u015b\u0107 zaprojektowa\u0142. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105 jako projektanta drezde\u0144czyka, Jana Kramera, mistrza sztuki budowlanej, przyby\u0142ego do Gda\u0144ska z Saksonii, kt\u00f3ry w roku 1565 obejmuje w Gda\u0144sku funkcj\u0119 g\u0142\u00f3wnego miejskiego budowniczego,
\nTak czy inaczej, to ten ostatni budowl\u0119 ko\u0144czy\u0142 i nada\u0142 jej kszta\u0142t bliski temu, kt\u00f3ry teraz widzimy.<\/p>\n

A widzimy budynek o typowych cechach architektury renesansowej, o charakterystycznych dla tego czasu zdobieniach fasady, uk\u0142adzie konstrukcyjnym, kszta\u0142cie i symetrii otwor\u00f3w okiennych…
\nPonad 20 antycznych figur i popiersi – to te\u017c typowo renesansowe dekoracje, wie\u0144czy spadzisty dach po obu stronach budowli.
\nW dolnej kondygnacji, w szczytach \u0142uk\u00f3w komunikacyjnych, w ich kluczu widzimy gro\u017ane p\u0142askorze\u017aby lwich g\u0142\u00f3w – to z kolei typowe elementy zdobie\u0144 wielu gda\u0144skich bram.
\nA pod gzymsem nad przelotami widzimy jeszcze inny, typowy dla gda\u0144skich budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej owego okresu, element dekoracyjny \u2013 gda\u0144sk\u0105 triad\u0119 herbow\u0105.
\nJest tu wi\u0119c herb Polski po\u0142o\u017cony centralnie, a po jego bokach – herby Gda\u0144ska i Prus Kr\u00f3lewskich.
\nAle herb\u00f3w widzimy przecie\u017c 4?
\nTak, dzi\u015b widzimy jeszcze jeden \u2013 to herb Hohenzollern\u00f3w, rodu w\u0142adc\u00f3w Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych, kr\u00f3l\u00f3w Prus, a nast\u0119pnie przysz\u0142ych cesarzy niemieckiej II Rzeszy. Herb ten widzimy nad skrajnym przelotem od strony p\u0142n.
\nPierwotnie go nie by\u0142o, w jego miejscu mie\u015bci\u0142a si\u0119 izba celna z \u017celazn\u0105 wag\u0105 miejsk\u0105.
\nW roku 1883, gdy Gda\u0144sk by\u0142 ju\u017c jednym z miast niemieckich, a port znad Mot\u0142awy przeniesiono bardziej na p\u00f3\u0142noc, nie by\u0142a tu ju\u017c potrzebna ani ta izba, ani waga portowa. Wtedy to przebito czwarte przej\u015bcie w bramie, a dla zachowania sp\u00f3jno\u015bci dekoracyjnej obiektu \u2013 dodano herb Hohenzollern\u00f3w.<\/i><\/span><\/p>\n

Ale wracaj\u0105c
\ndo <\/span>ko\u0144ca XVI wieku i
\n<\/i><\/span>pa\u0142acowego charakteru budowli, kt\u00f3ry dziwi, skoro to brama, a wi\u0119c miejsce s\u0142u\u017c\u0105ce komunikacji miasta z portem, a nie ze spacerowym nabrze\u017cem jak dzi\u015b…<\/span>
\n<\/span>Wszak do Mot\u0142awy, rzeki b\u0119d\u0105cej w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnym kana\u0142em portowym, sp\u0142ywa\u0142y wszelkie miejskie nieczysto\u015bci z ulicznych rynsztok\u00f3w, do tego przywo\u017cono i \u0142adowano tu towary, z kt\u00f3rych nie wszystkie pachnia\u0142y ambrozj\u0105. Smo\u0142a, dzieg\u0107, pota\u017c, sk\u00f3ry \u2013 wyprawione ale i surowe, solone i suszone ryby, etc..
\nDo tego nie tyle uliczny gwar, co raczej uci\u0105\u017cliwy ha\u0142as portowy kt\u00f3ry panowa\u0142 tu wtedy – pokrzykiwania robotnik\u00f3w portowych, handlarzy i kupc\u00f3w dobijaj\u0105cych targu, marynarzy i gawiedzi, stra\u017cy portowej, etc…
\nWszystko to sprawia\u0142o \u017ce sta\u0142e przebywanie tu by\u0142o co najmniej nu\u017c\u0105ce.
\nNo i jeszcze do tego \u2013 przecie\u017c nie stosowano w owym czasie centralnego ogrzewania, okna by\u0142y mniej szczelne, wi\u0119c blisko\u015b\u0107 rzeki powodowa\u0142a wilgo\u0107 i ch\u0142\u00f3d nie tylko jesieni\u0105 czy w zimie, ale nawet latem w deszczowe czy mgliste dni…
\nDlaczego zatem usytuowano tu budynek o funkcji pa\u0142acu? <\/i><\/span>
\n<\/span>Paradoksalnie by\u0142a to celowa i przemy\u015blana decyzja rajc\u00f3w gda\u0144skich i wida\u0107 tu zapobiegliwo\u015b\u0107 i jednocze\u015bnie z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 w\u0142odarzy miasta.<\/i><\/span>
\nPa\u0142acowy charakter Zielonej Bramy wynika\u0142 z jej przeznaczenia na siedzib\u0119 wizytuj\u0105cych Gda\u0144sk polskich monarch\u00f3w i to dlatego budynek musia\u0142 by\u0107 okaza\u0142y i reprezentacyjny, to by doceni\u0107 rang\u0119 go\u015bci.
\nAle by\u0142a dla gda\u0144szczan i druga, tak samo wa\u017cna, a mo\u017ce i wa\u017cniejsza cecha obiektu – budynek \u00f3w nie powinien sk\u0142ania\u0107 do zbyt d\u0142ugich odwiedzin – i nie sk\u0142ania\u0142.
\nKr\u00f3lowie polscy byli w\u0142adcami r\u00f3wnie\u017c Gda\u0144ska, miasta szczeg\u00f3lnego w Rzeczypospolitej, ale jednak podleg\u0142ego w\u0142adzy kr\u00f3la, a wizyta ka\u017cdego w\u0142adcy, nawet tego bardzo szanowanego, jest tym lepsza im bywa kr\u00f3tsz\u0105.<\/span><\/p>\n

I rzeczywisto\u015bci nigdy nie go\u015bci\u0142 tu \u017caden kr\u00f3l. W roku 1646 przebywa\u0142a tu kilka dni Ludwika Gonzaga, przysz\u0142a ma\u0142\u017conka W\u0142adys\u0142awa IV, a nast\u0119pnie jego brata Jana II Kazimierza.
\nInni w\u0142adcy, kt\u00f3rzy w Gda\u0144sku przebywali, wybierali sobie na siedzib\u0119 kamieniczki nieopodal, te\u017c przy drodze kr\u00f3lewskiej, przy D\u0142ugim Targu, ale po\u0142o\u017cone w nieco bardziej spokojnym towarzystwie.
\nO tym powiemy sobie w innym miejscu drogi kr\u00f3lewskiej, do kt\u00f3rego teraz przejdziemy, o ile nie macie Pa\u0144stwo \u017cadnych pyta\u0144?<\/span><\/p>\n

Pan Mariusz zada\u0142 pytanie, czy skoro nie mieszkali tu kr\u00f3lowie,
\nto czy \u00f3w pa\u0142ac sta\u0142 pusty?<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie, okaza\u0142e i przestrzenne wn\u0119trza na pi\u0119trach Zielonej Bramy u\u017cywane by\u0142y przez bogatych mieszczan, do spotka\u0144, zabaw, przedstawie\u0144 teatralnych, koncert\u00f3w, uroczysto\u015bci rodzinno towarzyskich, czy innej rozrywki – ale wy\u0142\u0105cznie miejskich patrycjuszy.
\nA p\u00f3\u017aniej… W latach 1746-1845 by\u0142a tu siedziba gda\u0144skiego Towarzystwa Przyrodniczego, jeszcze p\u00f3\u017aniej , w 1880 roku – zorganizowano w salach obiektu Muzeum Przyrodnicze.
\nIstnia\u0142o ono, a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra nie oszcz\u0119dzi\u0142a budowli.<\/p>\n

Odbudow\u0119 rozpocz\u0119to dosy\u0107 szybko, po czym Zielona Brama do\u015b\u0107 d\u0142ugo by\u0142a siedzib\u0105 Pracowni Konserwacji Zabytk\u00f3w.
\nW latach 2001-2002 przeprowadzono kolejna renowacj\u0119 i gruntowny remont.<\/p>\n

Obecnie budynek jest w\u0142asno\u015bci\u0105 gda\u0144skiego Muzeum Narodowego kt\u00f3re w salach Bramy Zielonej nie gromadzi zbior\u00f3w, ale organizuje tu czasowe wystawy, zar\u00f3wno sztuki dawnej jak i nowoczesnej.<\/p>\n

Sk\u0105d nazwa budowli \u2013 pyta pan Mariusz…<\/strong>
\nTak naprawd\u0119, nie wiadomo sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 nazwa tej bramy. Przypuszcza si\u0119, \u017ce od koloru piaskowca kt\u00f3rym pokryta by\u0142a zewn\u0119trzn\u0105 fasada, to od strony Mot\u0142awy, a mo\u017ce dlatego, \u017ce kolor \u015bcian zewn\u0119trznych pokry\u0142y naro\u015bla, efekt osadzaj\u0105cej si\u0119 tu wilgoci od rzeki\/kana\u0142u portowego…
\nBy\u0107 mo\u017ce nazw\u0119 bramy stworzono od nazwy mostu \u2013 Mostu Zielonego, albo odwrotnie…
\nTo do dzi\u015b stanowi zagadk\u0119 czekaj\u0105ca jeszcze na rozwi\u0105zanie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

( opcja 3 min – czcionka zwyk\u0142a, razem z kursyw\u0105 – opcja 5 min.) Zielona Brama to jedna z 5 g\u0142\u00f3wnych, w\u015br\u00f3d 24 bram w renesansowym Gda\u0144sku. To te\u017c jedna z \u00f3wczesnych 9 bram wodnych miasta – ale najwi\u0119ksza i … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":22,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[42,43,41],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080"}],"collection":[{"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/users\/22"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1080"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1081,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080\/revisions\/1081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/przewodnikgdanski.pl\/2017\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}